تلاش و سعى و كوشش آدمى است ، آنها كه سختكوشترند ، پيروزترند ، و آنها كه تنبلتر و كمتلاشترند ، محرومترند . به همين دليل قرآن ، بهره انسان را متناسب با سعى او مىشمرد و صريحا مىگويد « وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » ( نجم - 39 ) . و در اين ميان به كار بستن اصول تقوى و درستكارى و امانت و نظامات و قوانين الهى ، و اجراى اصول عدل و داد ، اثر فوق العاده عميقى دارد ، چنان كه قرآن مىگويد : وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ : « اگر مردمى كه در شهرها و آباديهاى روى زمين زندگى مىكنند ايمان بياورند و تقوا پيشه كنند ، درهاى بركات از آسمان و زمين را به روى آنها مىگشائيم » ! ( اعراف - 96 ) . و نيز مىگويد : وَمَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً وَيَرْزُقْه مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ : « كسى كه تقوا را پيشه كند خداوند گشايشى براى او مىدهد و از آنجا كه گمان ندارد به او روزى مىبخشد » ( سوره طلاق آيه 2 و 3 ) . و نيز به همين دليل ، نقش انفاق را در وسعت روزى ياد آور شده و مىگويد : إِنْ تُقْرِضُوا اللَّه قَرْضاً حَسَناً يُضاعِفْه لَكُمْ : « اگر به خدا قرض الحسنه دهيد يعنى در راه او انفاق كنيد آن را براى شما مضاعف مىگرداند » ( تغابن - 17 ) . شايد نياز به تذكر نداشته باشد كه در زندگى اجتماعى ، از ميان رفتن يك فرد يا يك گروه ، زيانش متوجه همه اجتماع مىگردد ، و به همين دليل نگهدارى افراد و كمك به آنها بازده براى كل اجتماع دارد ( گذشته از جنبه‌هاى معنوى و انسانى ) . خلاصه اينكه اگر نظام حاكم بر اقتصاد جامعه ، نظام تقوا و درستى و پاكى و تعاون و همكارى و انفاق باشد بدون شك چنين جامعه اى نيرومند و سربلند خواهد شد ، اما اگر به عكس نظام استثمار و تقلب و چپاول و تجاوز و فراموش كردن